«افطاری ساده» چگونه «رمضان» را به ماهی نهضت آفرین تبدیل میکند؟

گروه فرهنگی سمعک نیوز: افطاری دادن از عبادتهای خاص ماه رمضان است که در عین آسانی از ارزش و ثواب بسیار بالایی برخوردار است. روزه گرفتن یک عمل فردی و مربوط به شخص انسان است، اما افطاری دادن از فردیت و شخصی بودن عمل عبور میکند و انسان را مجبور میکند به دیگران نگاه کند، همین امر باعث وسعت روح انسان میگردد و ارزش این عبادت را فزونی میبخشد.

رهبر انقلاب در این زمینه میفرمایند:

«در ماه رمضان روحیه کمک به انسانها، روحیه تعاون در میان مردم رواج پیدا میکند. خودخواهیهای انسان به نفع دیگرخواهیها مغلوب میشود. خوشبختانه در این سالهای اخیر چقدر افراد، بدون نام و نشان، مساجد، حتّی خیابانها را در مناطقی، مردم را بر سر سفره افطار خودشان دعوت کردند. این حالت تعاون، این حالت خیرخواهی برای مردم، بسیار چیزهای ارزشمندی است که به طهارت نفسانی انسان منتهی میشود.» خطبههای نماز عید فطر ـ ۸۷/۷/۱۰

در بحث افطار انواع مختلفی از افطاری دادن وجود دارد، یک دسته افطاری است که در آن اسراف یا تفاخر و تحقیر وجود دارد که این کار یک فعل و حرکت حرام است و گناه انجام گرفته است. نوع دیگری وجود دارد که در آن اسراف یا تفاخر نیست، اما هزینهی زیادی برای آن صرف شده است. حالا این افطاری را مقایسه کنید با یک «افطاری ساده» و کمهزینه که به جای تجملات و غذاهای رنگارنگ در آن سعی میشود تعداد افراد بیشتری شرکت کنند و افطار کنند. مشخص است که اسلام نظر مساعدتری نسبت به افطاری ساده و با حضور بیشتر مسلمین دارد.

وجود دو گزاره ساده بودن افطار در کیفیت آن و عمومی بودن سطح آن در توزیع، این سنت را در برابر عرف رایج «افطاریهای مسرفانه در محافل خصوصی» قرار میدهد؛ چنانکه رهبر انقلاب نیز بر این تقابل در سخنان خود تاکید داشتهاند:

«یک سنت خوب هم امسال بیش از سالهای دیگر دیده شد، که خوب است مورد توجه قرار بگیرد و آن، افطاری دادنهای ساده و بیپیرایه در مساجد و در خیابانها بود در بیشتر شهرهای کشور ـ که بسیار کار شایستهای است ـ در مقابل افطاریهای مسرفانهای که شنیده شد، دانسته شد که بعضیها به بهانهی افطار، حرکات و عمل مسرفانه انجام میدهند و به جای اینکه در ماه رمضان وسیلهای بشوند برای نزدیکی روحی به فقرا و مستمندان، با این عمل، با این حرکت، خود را در لذات جسمانی غرق میکنند. نمیخواهیم بگوییم که اگر در افطار، کسی غذای مطبوعی مصرف کرد، این کار ممنوع است؛ نه، در شرع اینها ممنوع نیست؛ اسراف ممنوع است، زیادهروی ممنوع است، ریختوپاش فراوانی که گاهی در این جور مجالس انجام میگیرد، ممنوع است. چه بهتر که کسانی که میخواهند افطاری بدهند، با همین سنتی که رایج شده است، افطاری بدهند؛ که مردم را، رهگذران را و کسانی را که مایلاند از افطاری استفاده کنند، در این سفرههای رایگان و با بذل و بخشش و گشادهدستی، در کوچهها، در خیابانها، در حسینیهها، افطاری میدهند.» خطبههای نماز عید فطر ـ ۹۲/۵/۱۸

در این میان با گذشت زمان و گسترش زندگی شهری و گسست روابط اجتماعی در بستر زندگی نوین آیینهایی همچون روزهداری بیش از هر زمان دیگری خلاصه به «حوزه خصوصی» زندگی افراد شده است و همین محدودیت نه تنها مانع استفاده از ظرفیت جریان ساز آنها در فضای اجتماعی شده بلکه دست هنجارشکنان را در گسترش منکرهایی همچون روزهخواری بیش از پیش باز گذاشته است.

گسترش فرهنگ «افطاری ساده» در معابر عمومی میتواند جرقهای برای تبدیل کردن آیین روزهداری به فرهنگ جمعی همچون عزاداری شود و رمضان را نیز همچون محرم تبدیل به ماهی جریان ساز و نهضت آفرین برای نزدیک به تمدن اسلامی در بستر زندگی شهری کند.

افطاری ساده اگرچه ساده است و ساده برگزار میشود اما دارای تأثیرات شگرف فردی و اجتماعی است که کمترین آن ایجاد روحیهی گذشت و ایثار و توجه به دیگران، و به مرور ساخت شهری بر مبنای شاخصهای یک شهر اسلامی است. شهری که در آن، روابط اجتماعی افراد بیش از هر چیز دیگری بر مبنای «دین» و آموزههای دینی است.

ماه رمضان را میتوان فرصت تمرین برای زندگی جاری مومنین دانست. وقتی که این سادگی افطار و ماه رمضان در جامعه به عنوان یک ارزش جلوهگر شود، درک میشود که میتوان مراسمها و مراودات اجتماعی را به سادگی برگزار کرد و آثار خوب و مثبت این حرکت در زندگی جاری شود. اگر این عنصر سادگی به عنوان یک الگو در جامعه پذیرفته شود، میتواند در ازدواج، در سبک زندگی، در میهمانی و مراسمهای مختلف وارد شود و موفق هم باشد. آن زمان است که میبینیم تا چه اندازه کارها میتواند راحتتر انجام شود. فرهنگ افطاری ساده هنگامی که اقامه شود منحصر به افطار و ماه رمضان نمیماند، بلکه به سایر رفتارهای اجتماعی هم سرایت میکند و در آنها نیز متبلور خواهد شد.